Van goede bedoelingen naar positief gedrag

Thu, 13 Aug 2026 10:36:17 GMT

Over deze reeks:

Goede bedoelingen zijn er genoeg, maar hoe worden die gedrag?

Hoe krijg je mensen in beweging voor iets dat belangrijk is? Die vraag loopt al heel lang met me mee.

Ik kom het tegen in mijn werk voor goede doelen, natuurorganisaties, zorgorganisaties, onderwijs, overheden en bedrijven. De onderwerpen lopen uiteen. Het gaat over muziekonderwijs, noodhulp, polarisatie, pleegzorg, vrijwilligerswerk, vluchtelingenopvang en duurzamer gedrag. Onder al die vraagstukken ligt dezelfde spanning. Mensen begrijpen vaak best waarom iets belangrijk is. Ze handelen er alleen niet vanzelf naar.

Met positief gedrag bedoel ik in deze reeks gedrag dat iets goeds toevoegt aan het leven om ons heen: gezonder, duurzamer, vriendelijker, rechtvaardiger, mooier of meer betrokken. Dat kan iets kleins zijn tussen twee mensen, maar ook gedrag dat op grotere schaal een buurt, organisatie of samenleving verandert. De gemene deler is dat we iets voor ogen hebben waarvan we hopen dat het beter wordt als meer mensen eraan meedoen.

Als communicatiestrateeg hoopte ik lange tijd dat communicatie het grootste deel van het antwoord zou zijn. Dat was beroepsmatig gezien ook de aantrekkelijkste uitkomst. Een sterk verhaal kan een onderwerp dichtbij brengen en een campagne kan zichtbaar maken wat daarvoor onzichtbaar was. Toch zie ik ook campagnes waar alles aan klopt en waar in de praktijk weinig verandert. En ergens anders ontstaat zonder spectaculair mediabudget een verandering die onderdeel wordt van het dagelijks leven.

Die ervaring brengt me steeds opnieuw bij gedragswetenschap en sociale psychologie. Voor deze reeks van 8 artikelen put ik uit ervaringen van de afgelopen jaren, uit boeken van bijvoorbeeld Reint Jan Renes, Helga van Leur, Tom de Bruyne, Daniel Kahneman en Donella Meadows, uit artikelen van wetenschappers en vooral uit gesprekken met mensen die iedere dag aan maatschappelijke verandering werken.

Ik gebruik ook voorbeelden uit campagnes en strategieën waarbij ik betrokken ben of ben geweest. Juist in de praktijk zie je waar een goed idee werkt, waar juist niet en wat er nodig is om mensen echt in beweging te krijgen.

Ik pretendeer natuurlijk niet dat deze artikelen alles behandelen wat over gedrag en verandering te zeggen valt. Wie dat wel belooft, heeft waarschijnlijk een aanzienlijk dikkere boekenplank dan ik, of een nogal groot zelfvertrouwen. Ik vond het vooral waardevol om ervaringen te bundelen, gedachten te ordenen en een aantal inzichten naast elkaar te leggen. En om die inzichten niet voor mezelf te houden, maar te delen met iedereen die in zijn werk iets wil veranderen dat ertoe doet. De rode draad is eenvoudig: wie positief gedrag wil stimuleren, moet het zo makkelijk, aantrekkelijk en normaal mogelijk maken.

De reeks begint bij de afstand tussen weten en doen. Daarna gaat het over weerstand, aantrekkingskracht, sociale invloed, kleine stappen, de omgeving, relevantie en participatie. Samen vormen de artikelen een beweging: van een goede bedoeling naar gedrag dat mensen kunnen volhouden en dat zich kan verspreiden.

MOVE: een praktisch kompas

Tijdens het schrijven merkte ik dat de acht artikelen steeds terugkomen bij vier bewegingen. Ik vat ze samen als MOVE. Niet als een nieuw wetenschappelijk gedragsmodel - daar bestaan er al genoeg van - maar als een praktisch kompas dat helpt om bij een maatschappelijk vraagstuk de goede vragen in de goede volgorde te stellen.

“Hoe communicatie positief gedrag makkelijker, aantrekkelijker en normaler maakt”

M – Mensen
Mensen begrijpen. Begin niet bij je eigen boodschap, maar bij de wereld van de mensen die je wilt bereiken. Wat vinden zij belangrijk? Waar hopen ze op, waar maken ze zich zorgen over en wat roept weerstand op? Welke gewoonten, overtuigingen en omstandigheden bepalen hun gedrag? Zoek eerst waar je elkaar kunt vinden. Pas daarna heeft het zin om over verandering te praten.

O – Obstakels.
Obstakels wegnemen. Goede bedoelingen stranden vaak op gedoe. Een ingewikkeld formulier, te veel keuzes, gebrek aan tijd, geld of vertrouwen. Maak daarom de gewenste stap zo haalbaar mogelijk. Haal frictie weg, maak de eerste stap klein en zorg dat regels, prijzen, producten en omgeving het gedrag ondersteunen in plaats van tegenwerken.

V – Verlangen.
Verlangen en verbinding versterken. Mensen komen makkelijker in beweging als verandering niet alleen verstandig is, maar ook iets oplevert. Plezier, gemak, trots, betekenis, contact of het gevoel dat je ergens aan bijdraagt. Sluit aan bij waarden en identiteit en laat zien dat mensen zoals zij ook al meedoen. Goed gedrag wordt aantrekkelijker als het niet alleen goed klinkt, maar ook goed voelt.

E – Ervaren.
Ervaren en verdergaan. Je kunt lang vertellen waarom verandering belangrijk is, maar uiteindelijk moet iemand het kunnen doen. Geef mensen een kleine, concrete eerste ervaring. Laat ze merken dat het haalbaar is en iets oplevert. Zorg daarna voor feedback, herhaling en een logische volgende stap. Een goede eerste ervaring kan meer overtuigen dan tien argumenten.

Dus: Begin bij mensen. Haal gedoe weg. Maak de verandering de moeite waard en laat mensen ervaren dat het werkt.

MOVE loopt door de hele reeks heen. Soms ligt het accent op één letter, soms op meerdere tegelijk. De volgorde is vooral een herinnering aan iets wat in communicatie makkelijk verloren gaat: begin bij mensen, maak de eerste stap mogelijk, geef er betekenis aan en laat mensen zelf ervaren dat verandering kan werken.

82c8c72e

Van goede bedoelingen naar positief gedrag

“Hoe communicatie positief gedrag makkelijker, aantrekkelijker en normaler maakt”